vrijdag 7 februari 2020

Waarom ontstaan zoveel nieuwe ziekten in China?

Chinese dierenmarkten zijn misschien wel de perfecte kweekplek voor virussen. Vrijwel nergens kunnen ze zo makkelijk overspringen van dier op mens.

Nieuwe virusziektes zijn helemaal niet zo nieuw. Ze bestaan al, maar dan bij dieren. Het coronavirus dat in december 2019 uitbrak in de Chinese stad Wuhan komt bijvoorbeeld voor bij vleermuizen. En de griep stamt oorspronkelijk van vogels. Voor mensen zijn de virussen wel nieuw als ze succesvol overstappen. Omdat we er dan geen weerstand tegen hebben, kunnen we flink ziek worden.

'Nieuwe' virussen springen dus over van dier naar mens. Dat kan op plekken waar dieren en mensen dicht op elkaar wonen. China is het meest bevolkte land ter wereld. Bovendien houden ze er enorme hoeveelheden dieren. Dat zijn al twee redenen waarom daar meer virusziektes kunnen ontstaan dan in pakweg Luxemburg.

Neem een tussenstap

Maar virusziektes ontstaan niet zomaar: overspringen van dier naar mens is voor een virus niet vanzelfsprekend, vertelt hoogleraar virologie Marion Koopmans van de Universiteit Leiden. 'We zien dat vogelgriepvarianten die overspringen naar mensen de slachtoffers behoorlijk ziek maken. Maar vaak is er weinig verspreiding tussen mensen.' Om ook andere mensen te kunnen infecteren, moet het virus zich eerst genetisch aanpassen.

Veel virussen lassen voor zo'n aanpassing een soort tussensprong in. De virussen besmetten eerst een landbouwdier, dat vervolgens ons te grazen neemt. Dat geeft het virus meer tijd zich voor te bereiden op de menselijke gastheer.

Goed broeinest

Chinese dierenmarkten staan bekend als het perfecte broeinest voor zulke sprongetjes. Op die markten worden allerlei levende diersoorten verhandeld, en is de hygiëne zacht gezegd niet altijd opperbest.

Een vleermuis die in veevoer poept kan bijvoorbeeld een coronavirus overbrengen naar een varken. Een mens kan dat virus vervolgens binnenkrijgen en er ziek van worden.

Het gebeurt vaker

Het virus SARS sprong in 2002 bijvoorbeeld over van vleermuizen naar civetkatten, die weer mensen besmetten, denken wetenschappers. En in 2013 was het raak met de vogelgriep. Die sprong van wilde vogels over op kippen en daarna op mensen.

Bij het nieuwste coronavirus is oorsprong herleid tot de hoefijzerneuzen, een kleine vleermuizensoort. Vleermuizen worden in China soms als delicatesse opgediend, dus het virus kan in theorie direct op de mens zijn overgegaan. Maar de kleine hoefijzerneuzen fladderen vooral vrij rond, dus vermoedelijk diende een (nog onbekend) landbouwdier als tussenstap.

Verbieden is moeilijk

De oorsprong van al die made in China-ziekten is dus vrij duidelijk. Begin 2019 waarschuwden Chinese wetenschappers zelfs al voor een nieuwe uitbraak van een coronavirus op de markten voor levende dieren.

Moeten we die markten dan niet gewoon verbieden? Koopmans denkt dat dat lastig ligt. ‘We weten al heel lang dat die wildedierenmarkten in China een probleem zijn. Maar we weten ook dat het cultureel heel diepgeworteld is. Ze zijn in China al meerdere keren verboden, maar gaan telkens ook weer open.’

TEST: Hoe angstig ben jij?

Iedereen is wel eens bang en dat geeft niets. Het moet alleen niet je functioneren in de weg gaan staan. Hoe angstig ben jij eigenlijk? Test het hier.

Boeh! Dat was schrikken, hè? Dat gebeurt wel vaker als iemand iets onverwachts doet. Maar dat is niet de enige vorm van angst. Je kunt bijvoorbeeld ook doodsbang zijn als je een praatje moet houden voor een grote groep mensen.

Een nuttig gevoel

Angst is op zich een nuttig gevoel. Het waarschuwt je en zorgt ervoor dat je alert reageert op gevaarlijke situaties. Maar als je ook angstig bent in situaties waarin dat niet nodig is, dan is er meer aan de hand. Dan heb je mogelijk last van een angststoornis.

De uitslag van deze test is geen diagnose, hij zou je wel wat zelfinzicht kunnen geven. Denk je last te hebben van een angststoornis? Neem dan contact op met een specialist.

Hoe angstig ben jij?

DOE DE TEST

Warme winters: wat zijn de gevolgen?

In Nederland worden tegenwoordig in december weleens temperaturen gemeten die je vroeger in april had. Daardoor staan planten steeds vroeger in bloei. Moeten we blij zijn dat de natuur eerder kleur krijgt?

Dat bomen te vroeg groen kleuren en in bloei komen is een gevolg van klimaatverandering. Rob Sluijter, klimatoloog bij het KNMI, geeft twee voorbeelden van de temperatuurstijging tot nu toe. Voor hem betekent rokjesdag (het moment waarop alle vrouwen hun blote benen weer laten zien) de eerste dag in het jaar waarop een temperatuur van twintig graden Celsius wordt bereikt. Die grens gebruikt het KNMI voor ‘een warme dag’.

‘Een halve eeuw geleden viel de eerste warme dag in het zuidoosten van het land gemiddeld rond 14 april. Inmiddels is dat gemiddeld 9 april’, zegt Sluijter. Het noordwesten blijft langer koud, door de koelte van de Noordzee. ‘Daar lag de eerste warme dag rond 9 mei. Inmiddels is dat 24 april geworden. De verschuiving is daar groter doordat klimaatverandering ook het zeewater opwarmt.’

Het groeiseizoen in Nederland duurt steeds langer

De tweede maat die Sluijter hanteert is de lengte van het groeiseizoen. Het groeiseizoen begint wanneer de gemiddelde temperatuur in een etmaal een aantal dagen achter elkaar boven de vijf graden Celsius komt. Boeren weten dat hun gras dan begint te groeien. ‘Rond 1901 duurde het groeiseizoen ongeveer 260 dagen. Inmiddels ligt het boven de 300 dagen.’

Maar gras is niet het enige dat zich roert wanneer het wat warmer begint te worden.

Planten komen eerder uit als de temperatuur oploopt

‘Planten meten de lengte van de dagen en de temperatuur’, vertelt Richard Immink. De hoogleraar van Wageningen University onderzoekt hoe planten hun groei en bloei reguleren. ‘Een plant heeft een 24-uursklok. Hij weet heel goed of het ochtend is of avond. Daarnaast weten planten welk seizoen het is.’

Als een plant de temperatuur op één zonnige dag als uitgangspunt zou nemen om te gaan bloeien, kon hij wel eens bedrogen uitkomen. ‘Grote kans dat het daarna nog flink gaat vriezen.’ Jonge blaadjes en bloemen leggen dan het loodje.

Planten hebben een slimme oplossing. Bij de start van het voorjaar is de zogeheten ‘temperatuursom’ voor veel planten maatgevend. Hoe ze het doen is onduidelijk, maar planten houden de temperaturen over een langere periode bij. Biologen hebben inmiddels voor verschillende planten de zogeheten ‘temperatuursom’ achterhaald. Zodra de optelsom van graden Celsius over de grenswaarde gaat, lopen de knoppen aan de takken uit en openen de bloemen zich.

Zachte winters zijn gevaarlijk voor plantensoorten

In een zachte winter kunnen planten in de war raken. ‘In 2015 hadden we een bizar warme december’, weet bioloog Arnold van Vliet van Wageningen Universiteit nog. ‘De decembertemperatuur was 9,7 graden Celsius.’

Ter vergelijking pakt de bioloog de gegevens van de periode van 1940 tot 1968 erbij. Toen hield het KNMI bij welke planten en dieren wanneer en waar gezien werden. ‘December 2015 was warmer dan het vroeger in april was.’ Het gevolg: ‘Zo’n 735 wilde plantensoorten zijn rond de jaarwisseling in bloei gezien. Maar het is dan winter. Je zou bijna geen plant in bloei verwachten in die periode.’

Je kunt je afvragen, vervolgt de bioloog, of het nabloei is van het jaar ervoor of de eerste bloei van het nieuwe seizoen.

Gevaarlijk is het wel voor de planten. Zoals gezegd kunnen de verse bloemen kapotvriezen. En als er geen insecten zijn om de bloemen te bestuiven, is al dat gebloei verspilde moeite. De energie die de planten erin steken, kunnen ze in het voorjaar niet meer gebruiken voor groei en bloei.

maandag 27 januari 2020

BEZOEK AAN LUCHTVERKEERSLEIDING AMSTERDAM

Amsterdam is Europa's drukste luchthaven in termen van bewegingen en top 3 in termen van passagiersaantallen; in 2018 behandelde het meer dan 70 miljoen passagiers met meer dan 500.000 bewegingen. Ik bezocht de Air Traffic Control Tower en Approach Center in Amsterdam om erachter te komen hoe het luchtverkeer wordt beheerd op een van de drukste Europese luchthavens.

Op 101 meter boven de grond is deze indrukwekkende verkeerstoren de langste in Nederland. Het team zorgt dagelijks voor veilig verkeer binnen een straal van 15 kilometer rond de luchthaven Schiphol.

Eigenlijk zijn er twee torens in gebruik vanwege de indeling van de luchthaven en de start- en landingsbanen; één op Schiphol-Centrum en één nabij de Polderbaan (baan 18R / 36L).

De nieuw opgewaardeerde verkeerstoren op Schiphol heeft 15 posities. tijdens mijn bezoek waren er 6 controllers tegelijk aan het werk: