'Autisme is niet zichtbaar aan iemands uiterlijk'

Deskundigen halen hardnekkige vooroordelen onderuit

Over mensen met autisme bestaan nog altijd veel vooroordelen. Ze zouden niet empathisch zijn, geen sociaal contact willen en slecht tegen veranderingen kunnen. In deze Autismeweek (t/m 4 april) brengen we vijf nieuwe stellingen, toegelicht door experts.

1 Autisme is geen hersenziekte

Els Blijd-Hoogewys is klinisch psycholoog, psychotherapeut en onderzoeker op het gebied van autisme: "Het is geen ziekte, in die zin dat het iets is wat je oploopt of moet genezen. Het is meer een ontwikkelingsverschil in je hersenen. Vroeger werd er een onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten autisme, zoals klassiek autisme, asperger en PDD-NOS."

"Onderzoek leverde niet genoeg onderbouwing op voor zo'n indeling. Daarom wordt nu de classificatie autismespectrumstoornis (ASS) gebruikt. Tegelijkertijd wordt steeds vaker gesproken over neurodiversiteit, waarbij autisme wordt gezien als een natuurlijke variatie in hoe mensen denken, voelen en informatie verwerken."

"Autisme is niet bij iedereen hetzelfde. De kenmerken kunnen per persoon verschillen en de ene persoon kan de kenmerken sterker hebben dan de andere. Niemand kan een beetje autisme hebben; je kunt ook niet een beetje zwanger zijn. In Nederland heeft zo'n 1 tot 3 procent van de bevolking autisme.''

Céline Mollink, gz-psycholoog, orthopedagoog, autismecoach, ervaringsdeskundige en auteur van het boek AutismeKracht: "Autisme is geen officieel bewezen stoornis in het brein, maar het is een anders werkend brein. Daarom spreken we liever van een neurodivergent brein: een brein dat anders is 'bedraad' en informatie op een andere wijze verwerkt. De meest voorkomende kenmerken van autisme zijn: prikkelgevoeligheid, behoefte aan voorspelbaarheid en duidelijkheid, moeite met sociale interactie, en vaak een sterk oog voor detail.

2 Autisme is niet zichtbaar aan iemands uiterlijk

Mollink: "Bij veel mensen bestaat een stereotiep beeld van iemand met autisme: een contactgestoorde persoon die je niet aankijkt, die onhandig is in gezelschap en er obsessieve handelingen op na houdt, zoals het ordenen van de boekenkast. Maar een stereotiep uiterlijk of gedrag van iemand met autisme bestaat niet, want je kunt autisme niet zien aan de buitenkant. De diverse kenmerken zijn een uitingsvorm van een andere manier van informatie verwerken."

"Soms hebben mensen met autisme inderdaad moeite met het maken van oogcontact, en focussen ze zich daarom op iets anders om zich beter te kunnen concentreren en toch aan de sociale omgangsvormen te kunnen voldoen. Want juist omdat mensen weten dat uiterlijke vooroordelen bestaan, doen ze hun uiterste best om het te maskeren. Het is niet zo dat mensen met autisme per se minder behoefte hebben aan sociaal contact; die behoefte verschilt per persoon.''

Blijd-Hoogewys: "Autisme is inderdaad niet zichtbaar aan iemands uiterlijk. Maar autisme kan wel merkbaar zijn in gedrag. Zo gebruiken sommige mensen bewegingen zoals wiegen of handbewegingen om zich te reguleren, en de communicatie kan er anders uitzien, bijvoorbeeld met minder of juist anders oogcontact.''

3 Autisme komt bij vrouwen net zo vaak voor als bij mannen

Blijd-Hoogewys: "Vroeger dacht men dat autisme vier tot tien keer zo vaak voorkomt bij mannen. Nu weten we dat de verhouding waarschijnlijk 2:1 of 3:1 is. Nog niet zo lang geleden was er een Scandinavisch onderzoek waaruit bleek dat zelfs evenveel mannen als vrouwen autisme hebben. Maar er is veel meer onderzoek nodig, want de kennis over autisme was lang vooral gebaseerd op jongens en mannen. Daardoor wordt autisme bij vrouwen soms minder snel herkend."

"Veel vrouwen krijgen hun autismediagnose pas later, bijvoorbeeld zodra zij hulp zoeken voor andere psychische klachten. De aandacht gaat dan eerst uit naar klachten zoals posttraumatische stressstoornis (PTSS) of een depressie. Daardoor kan het langer duren voordat duidelijk wordt dat er ook sprake is van autisme.''

Mollink: "Vrouwen zijn enorm sterk in het maskeren van hun gedrag. Dat kost ze enorm veel energie en daardoor raken ze uitgeput of overprikkeld, zonder dat dit altijd zichtbaar is voor de buitenwereld. Ik kan heel gezellig zijn op een feestje, maar dan in de auto op weg naar huis in huilen uitbarsten of volledig uitgeput zijn, doordat ik helemaal overprikkeld ben. Juist door die overcompensatie lijkt het of autisme minder vaak voorkomt bij vrouwen. Veel vrouwen krijgen op latere leeftijd alsnog de classificatie.''

4 Mensen met autisme zijn heel goede ouders

Blijd-Hoogewys: "Autisme bepaalt niet of iemand een 'goede' ouder is. Wel kan het invloed hebben op hoe iemand ouderschap ervaart en vormgeeft. Sommige ouders met autisme kunnen bijvoorbeeld in periodes van overprikkeling extra ondersteuning nodig hebben in het ouderschap. Daarnaast noemen veel ouders met autisme kwaliteiten die juist van nut zijn in het ouderschap, zoals structuur en regelmaat bieden en duidelijke communicatie.''

Mollink: "Er worden veel vragen gesteld rondom ouderschap en autisme. Kunnen ouders wel empathische opvoeders zijn, kan het kind zich wel voldoende hechten? Ook ik liet me beïnvloeden door heersende vooroordelen. Een kind krijgen is zoiets groots en zo iets onvoorspelbaars, je weet van tevoren niet hoe het daadwerkelijk gaat uitpakken. Zou ik me wel goed op mijn baby kunnen afstemmen en zou het moederschap me niet te veel uitputten?"

"Uiteindelijk ging ik toch overstag en werd moeder van een zoontje. Natuurlijk was het wennen, maar ik vond mijn weg en kon de ouderlijke taken goed verdelen met mijn partner. We hielden mijn energieniveau nauwlettend in de gaten. Inmiddels zijn er nog twee kinderen bij gekomen. Als je stabiel genoeg bent, zijn ouders met autisme net zulke goede ouders als ouders zonder autisme.''

5 Mensen met autisme zijn juist empathisch

Mollink: "Het is een hardnekkig misverstand dat mensen met autisme zich niet kunnen inleven in anderen. Vaak zijn ze juist gevoelig, soms zelfs overgevoelig."

,,Wat lastig kan zijn, is de afstemming op wat iemand nodig heeft in het moment en het verwoorden van gevoelens. Ook het laten zien van die gevoelens kan moeilijker zijn. Daardoor kan het lijken alsof iemand afstandelijk is, terwijl er van binnen juist veel speelt."

Blijd-Hoogewys: "Empathie bestaat uit verschillende componenten, waaronder een affectief aspect (meevoelen) en een cognitief aspect (het begrijpen van het perspectief van de ander). Bij mensen met autisme kan het affectieve aspect sterk aanwezig zijn. Veel mensen met autisme ervaren dat het cognitieve aspect meer inspanning kan vragen, zonder dat het betekent dat zij zich niet kunnen inleven in anderen."

"Bij een deel van de mensen met autisme komt alexithymie voor, waarbij het herkennen en verwoorden van de eigen emoties lastig kan zijn.''

 

Elf jaar later: waar zijn de laatste KLM-MD-11’s nu?

Aan het getal 11 worden nogal wat spirituele betekenissen toegekend, maar vliegtuigliefhebbers denken bij de 11 maar aan één ding en dat is de MD-11. Vandaag (11 Januari 2026 ) is het exact 11 jaar geleden dat de allerlaatste MD-11 in passagiersuitvoering werd overgevlogen naar Mojave Airport (MHV), een plek waar afgedankte machines vaak jarenlang stof staan te happen voordat de schrootschaar er definitief een eind aan maakt. De plek staat te boek als een van de grootste en meest bekende vliegtuigkerkhoven. 

KLM vervoerde als laatste airline passagiers met de MD-11. De eerste exemplaren verdwenen heel stilletjes van het toneel. Zelfs het vierde ‘elfje’ dat uit de blauwe vloot werd gehaald, de PH-KCG ‘Maria Callas’, trok nauwelijks tot geen aandacht met haar terugkeer naar Schiphol terwijl ze op weg was naar – wat heet – haar eindbestemming. Pas bij het vertrek van de vijfde, de PH-KCK ‘Ingrid Bergman’, kregen luchtvaartfans door dat er iets unieks gebeurde.

Steeds meer belangstelling voor de MD-11

Niet alleen trok iedere MD-11 die vanaf dat moment naar haar levenseinde werd gevlogen steeds meer belangstelling van uitzwaaiende liefhebbers, menigeen boekte de allerlaatste reguliere vlucht die KLM uitvoerde met de driemotorige jet, waarbij de eer was aan de PH-KCE ‘Audrey Hepburn’. Maar daarbij bleef het niet. MD-11-fan Barry Schuring startte een petitie om één exemplaar te behouden voor de Nederlandse luchtvaartgeschiedenis en MD-11-gezagvoerder Charley Valette bewerkstelligde een zeer gedenkwaardig afscheid van zijn lievelingsvliegtuig met drie Farewell-flights op 11-11-2014 en een boek over de driepitter.

Drie MD-11-rondvluchten

Zowel de PH-KCD ‘Florence Nightingale’ als de PH-KCB ‘Maria Montessori’ stonden op die elfde van de elfde te pronken op het Romeo-platform, beide spectaculair bestickerd met de tekst ‘KLM – Douglas Aviation History’. Daaronder stonden alle Douglas-types vermeld waarmee de blauwe maatschappij in haar 95-jarige geschiedenis heeft gevlogen. Een van die types was voor deze gelegenheid ook present, de DC-3 PH-PBA ‘Prinses Amalia’. De KCD voerde drie rondvluchten uit: via Leiden, Den Haag, Rotterdam, Dordrecht, Breda, Utrecht, Dronten en Almere weer terug naar Schiphol. Bij de allerlaatste landing ooit die de KCD op haar thuishaven maakte, wachtte de DC-3 haar op en reed voor haar uit tijdens het terugtaxiën. Aan het eind van de rit werd de jet door de brandweer getrakteerd op een watersaluut.

Als een raket

2406 mensen ondertekenden de petitie om een MD-11 in Nederland te houden, maar financieel bleek het niet haalbaar. De onderdelen waren zeer geliefd bij airlines die het vliegtuigtype nog inzetten voor vrachtvervoer. Op 11 januari 2015 vertrok de PH-KCD ‘Florence Nightingale’, Floortje voor wie van haar houden, en Flo voor enkele vliegers die vele jaren met haar het luchtruim kozen, als laatste van de tien ‘elfjes’ richting sloop. Uitgezwaaid door vele fans.

‘On all things comes an end’, klonk het uit de toren, alras gevolgd door de toestemming om te gaan. Na de bevestiging van de cockpitcrew dat de start van KL9865 zou plaatsvinden vanaf de 24, kwam vanaf de bok het bericht: ‘To all the MD-11-lovers and our professionals we like to say warm things. It was fantastic how you helped us make this flight memorable for ever. Thank you again and see you later.’

‘Happy trails KLM’, was er een groet van de bemanning van een Airbus van Delta.
Na nog een korte communicatie met de toren over de vlieghoogte was het gas geven en wegwezen. Het neuswiel kwam los, gevolgd door het hoofdonderstel. Trouw aan haar imago ging de MD-11 als een raket omhoog. Nog lang was ze zichtbaar tegen een stralend blauwe lucht.

Deze MD-11 was de absolute favoriet

In Seattle maakte de machine een tussenlanding voor douaneactiviteiten. Een eerbetoon wachtte haar in de vorm van een saluut met water en schuim. Een dag later steeg de driemotorige jet nog één keer op, op weg naar Mojave Airport (MHV) waar de PH-KCE al eerder was achtergelaten. Op het internet berichtten sommige fans dat ‘Floortje’ alsnog gered moest worden van de sloop. En als dat dan onverhoopt niet lukte dan toch minimaal de motorinlaat van haar staartmotor. Een noodzakelijke reparatie aan dit onderdeel had uitgepakt als een schoonheidsoperatie. De elf aangebrachte strips schitterden als lichtpuntjes, wat haar zeer fotogeniek maakte. Niet alleen het feit dat ‘Flo’ de Farewell-flights had uitgevoerd, ook dit speciale kenmerkt droeg er sterk aan bij dat zij voor veel MD-11-fans de absolute favoriet was. ‘MD-11 f(l)o(o)r ever’, klonk het links en rechts.

Niet echt

Elf jaar later staan de KCD en KCE nog altijd zusterlijk in de brandende zon naast elkaar, de nodige onderdelen zijn verwijderd, van alles hangt en bungelt er los aan, in de rompen koeren duiven. Elders op het enorme vliegtuigkerkhof zijn nog meer machines te vinden die Schiphol ooit als thuishaven hadden: een viertal MD-11’s van Martinair en een zestal Boeing 747-400’s van KLM.

Met pensioen gestuurd heet dat. Er worden maar heel weinig vliegtuigen écht met pensioen gestuurd. De meeste daarvan zijn te vinden in luchtvaartmusea, enkele andere ergens bij een bedrijf of een hotel. Staan ze niet binnen dan is het nog wel een dingetje om ze in een mooie staat te houden. Het klimaat in Nederland leent zich er niet echt voor. De vele fans van de blauwe elfjes kunnen zich er in elk geval mee troosten dat dit vliegtuigtype het mooiste afscheid heeft gekregen van alle vliegtuigen waarmee Nederlandse airlines ooit vlogen. Vrijwel alle andere, waaronder zelfs alle exemplaren van het type 747, het vliegtuig dat KLM groot maakte, zijn roemloos afgeserveerd.